Điểm khác biệt lớn nhất giữa canh tác đạt tiêu chuẩn GAP và canh tác đạt tiêu chuẩn hữu cơ (organic) đến từ việc sử dụng các hóa chất tổng hợp nhân tạo.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa canh tác đạt tiêu chuẩn GAP và canh tác đạt tiêu chuẩn hữu cơ (organic) đến từ việc sử dụng các hóa chất tổng hợp nhân tạo (synthetic chemicals). Nếu như canh tác hữu cơ nghiêm cấm sử dụng các hóa chất này và hoàn toàn thay thế chúng bằng các chất hữu cơ sinh học thì canh tác đạt tiêu chuẩn GAP vẫn cho phép sử dụng hóa chất và thiên về kiểm soát liều lượng, cách dùng để hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe con người, giảm thiểu tác hại ra môi trường xung quanh. 

  1. Tiêu chuẩn GAP

Phổ biến là Global GAP (viết tắt của từ Global Good Agricultural Practice – Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu). Vậy Global GAP là gì?

Tiêu chuẩn Global GAP với hơn 100 tiêu chí kiểm soát gần như toàn bộ các yếu tố trong canh tác hóa học như làm sạch nguồn đất, nguồn nước; lựa chọn con/cây giống mạnh khỏe ít bệnh tật; sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật trong danh mục cho phép, chủ yếu là thuốc có nguồn gốc an toàn cho người sử dụng (tuy đây vẫn là các…hóa chất!).

Tiêu chuẩn Global GAP cũng yêu cầu các nhà sản xuất phải thiết lập một hệ thống kiểm tra và giám sát an toàn thực phẩm xuyên suốt bắt đầu từ khâu sửa soạn nông trại canh tác đến khâu thu hoạch, chế biến và tồn trữ. Người sản xuất phải tạo nhật ký canh tác đầy đủ (ghi chép lại toàn bộ quá trình sản xuất, bắt đầu từ khâu xuống giống đến khi thu hoạch và bảo quản) để phòng ngừa khi xảy ra sự cố như là ngộ độc thực phẩm hay dư lượng hóa chất vượt ngưỡng cho phép và có thể truy nguyên được nguồn gốc.

Nhìn qua thì tiêu chuẩn Global GAP khá tốt và chặt chẽ nhưng trong thực tế, bản chất thực sự của nó chỉ là “sử dụng hóa chất trong canh tác” một cách “có kiểm soát”.

2. Tiêu chuẩn ORGANIC

Trong canh tác hữu cơ, ba tiêu chuẩn phổ biến và được thế giới thừa nhận rộng rãi là USDA Organic của Hoa Kỳ, EU Organic Farming của châu Âu, và Organic JAS của Nhật. Vậy tiêu chuẩn hữu cơ là gì?

Ba tiêu chuẩn trên giống nhau 95% về bộ tiêu chí kiểm định và mức độ khó của từng tiêu chí. Chính vì sự nghiêm ngặt này mà các quốc gia khác trên thế giới copy 3 chuẩn hữu cơ trên và sửa lại cho dễ dàng và phù hợp hơn với nhu cầu riêng của quốc gia mình như Thái Lan, Ấn Độ, Hàn Quốc…Vì vậy, khi nói đến thực phẩm hữu cơ, các bạn cần phải tìm hiểu xem nó được sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ của quốc gia nào.

Nguyên tắc chung của sản xuất hữu cơ là các đầu vào phải sạch (đất, nước, không khí), con/cây giống phải thuần không được biến đổi gen (GMO), các chất sử dụng trong sản xuất phải hoàn toàn hữu cơ và được cho phép (nghĩa là phân bón và thuốc trừ sâu phải là chế phẩm sinh học hữu cơ), cuối cùng là sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn về dinh dưỡng.

Các loại hóa chất đều bị cấm trong canh tác hữu cơ. Theo tiêu chí của USDA Organic, hàm lượng của các độc tố và kim loại nặng trong đất, nước phải ở mức cực nhỏ (từ vài đơn vị đến dưới 100 ppm tùy loại theo danh mục quy định). Với tỉ lệ nhỏ như vậy, hàm lượng các chất độc này gần như không đáng kể trong canh tác hữu cơ.

Tuy nhiên, đất sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam đã bị nhiễm độc cực nặng do nông dân dùng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu bừa bãi. Nguồn nước và không khí ở nhiều nơi trên lãnh thổ Việt Nam cũng bị ô nhiễm hết sức trầm trọng, không đủ tiêu chuẩn sản xuất hữu cơ nếu không được lọc lại. Do vậy, nếu muốn sản xuất hữu cơ phải bỏ tiền cải tạo đất hết sức tốn kém, quá trình này mất từ 3-5 năm.

Kết luận:  Các tiêu chuẩn GAP/VietGAP chỉ giúp kiểm soát liều lượng hóa chất sử dụng trong nông nghiệp, hạn chế những tác hại tiêu cực đối với sức khỏe con người cũng như giảm thiểu sự ô nhiễm môi trường. Hay nói cách khác, những ảnh hưởng tiêu cực này vẫn tồn tại dù ở mực độ hạn chế hơn nền canh tác thông thường. 

Có ý kiến cho rằng cơ thể con người và cây trồng chịu đựng được một tỉ lệ nhỏ hóa chất hay còn gọi là “ngưỡng an toàn”. Nhưng khi các độc hại tích tụ rải rác trong các bộ phận cơ thể (gan, thận, răng, móng tay, tóc, da…) và chờ ngày “đủ liều lượng” để gây ra “tác dụng” mà thôi, chúng không dễ để đào thải ra cơ thể như nhiều ngưởi vẫn nghĩ. Đó là hạn chế của tiêu chuẩn GAP.

Một yếu tố nữa có lẽ bạn chưa biết, tiêu chuẩn để trở thành hội viên của Global GAP hay Viet GAP rất dễ dàng, nhà sản xuất chỉ cần đăng ký, đóng phí, sau đó tạo nhật ký canh tác dỏm là được cấp chứng nhận. Kiểm định viên đa số chỉ xuống thăm nông trại và quan sát bằng mắt kết hợp với kinh nghiệm chứ không bắt buộc lấy mẫu xét nghiệm ngặt nghèo như canh tác hữu cơ. Do vậy, sản phẩm dù có thực sự đạt hai chuẩn này cũng chỉ có thể xem là thực phẩm “tương đối” an toàn sơ với thực phẩm ngoài chợ chứ không thể xem là “sạch” được.

Nguồn tham khảo: FB Tung Thanh Tran

Hồng Ngọc (Tổng Hợp)