Việc khai thác than công nghiệp ở Quảng Ninh đã phá huỷ hàng trăm km2 rừng, tạo ra hiện tượng xói mòn, bồi lấp ở các sông suối và làm ô nhiễm Vịnh Hạ Long.
Khai thác than – Kẻ thù của môi trường

Việc khai thác than trong nhiều năm qua, đã gây ra những biến động xấu về môi trường. Tại các vùng khai thác than đã xuất hiện những núi đất, đá thải cao gần 200m, những moong khai thác sâu khoảng 100m. Để sản xuất 1 tấn than, cần bóc đi từ 8 đến 10 m3 đất phủ, thải từ 1 đến 3m3 nước thải mỏ. Khối lượng chất thải rắn và nước thải mỏ gây ô nhiễm nặng cho vùng mỏ. Một vài vùng ô nhiễm đã đến mức báo động như Mạo Khê, Uông Bí, Cẩm Phả…

Việc khai thác than ở Quảng Ninh đã phá huỷ hàng trăm km2 rừng, tạo ra hiện tượng xói mòn, bồi lấp ở các sông suối và làm ô nhiễm Vịnh Hạ Long. Một số mỏ than còn sử dụng công nghệ khai thác lạc hậu, thiếu chương trình khoa học tổng thể để xác định sự cần thiết về tăng trưởng công suất cho phù hợp với các yêu cầu bảo vệ môi trường. Do đó, môi trường đã chịu ảnh hưởng nặng nề bởi những tác động xấu, nước bị ô nhiễm nặng bởi chất thải rắn lơ lửng, vi trùng và bụi trong không khí v.v…

Hoạt động khai thác than cũng làm thay đổi hệ sinh thái địa phương và môi trường sống của động vật hoang dã theo hướng tiêu cưc. Chất gây ô nhiễm tạo ra bởi khai thác than cũng góp phần gây ra hiện tượng mưa axit. Ngoài ra, đốt cháy than đá tạo ra tro, một chất thải rắn có chứa kali và oxit kim loại gây ô nhiễm không khí và nguồn đất.

Con người đã bị ảnh hưỡng như thế nào?

Việc khai thác than công nghiệp ở Quảng Ninh đã phá huỷ hàng trăm km2 rừng, tạo ra hiện tượng xói mòn, bồi lấp ở các sông suối và làm ô nhiễm Vịnh Hạ Long.

Sản xuất than là nguyên nhân gây ra 20% hiện tượng hiệu ứng nhà kính và khí thải ga, vốn là nguyên nhân hàng đầu làm biến đổi khí hậu. Ô nhiễm không khí từ việc đốt cháy than đá còn gây tổn hại trực tiếp tới sức khỏe con người và đó cũng là lý do mà có một số nhà khoa học đã ví than đá là kẻ thù của loài người.

Khí đốt độc hại từ than bao gồm asen, thuỳ ngân và chì là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến những ảnh hưởng về sức khoẻ. Cụ thể:

Gây ngộ độc khí than

Do trong than có khí độc (SO2, NO2, CO…). Thành phần chính của than đá là cacbon, ngoài ra còn có các nguyên tố khác như lưu huỳnh. Toàn những thành phần hoạt chất độc hại vô cùng. Khí thoát ra khi đốt than tổ ong thường gồm: CO, CO2, SO2,.. trong đó có CO (cacbon oxit ) là chất khí rất độc.

Khí này lại không màu, không mùi, nên cơ thể không nhận biết được nó. Khi hít phải khí này thì CO sẽ tạo liên kết phức với Hemoglobin (Hb); làm cho Hb không mang được oxi tới các tế bào dẫn đến não thiếu oxi. Triệu trứng đầu tiên là cơ chế ngất dần và lịm hẳn khi không có người cứu giúp kịp thời.

Tác nhân gây viêm phổi, viêm phế quản, ung thư phổi..

Hít phải khí than công nghiệp còn độc hại hơn cả hút thuốc lá. Tỷ lệ người mắc các bệnh nguy hiểm như bệnh viêm phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính; ung thư thanh quản, viêm nhiễm đường hô hấp và phổi; đang có xu hướng tăng lên trong cộng đồng dân cư có sử dụng bếp than công nghiệp.

Ngoài ra, trong than còn có một số hợp chất hữu cơ phát ra khi đun ở nhiệt độ thấp; gọi là các chất hữu cơ mạch vòng. Chất này có khả năng gây bệnh ung thư, đặc biệt, chúng còn phát ra các ôxít kim loại như chì, kẽm; … vốn là những chất rất độc cho cơ thể người.

Tác hại đến phụ nữ mang thai

Nếu thường xuyên sống trong môi trường bị ô nhiễm bởi khói than sẽ có nguy cơ bị sẩy thai; thai bị biến dạng rất cao. Hô hấp của người mẹ và trẻ nhỏ chung với nhau, cơ thể trẻ nhỏ đang trong quá trình ươm mầm rất nhảy cảm với môi trường xung quanh; Vậy đối với khói than phụ nữ có thai nên tránh xa tuyệt đối.

Tác hại đối với trẻ em

Khí than công nghiệp cũng gây nhiều tác hại vô cùng to lớn đến cơ thể trẻ nhỏ. Trẻ em hít phải khói than thường xuyên dễ mắc các bệnh như ho, hen và suy yếu chức năng miễn dịch, hen phế quản, viêm phổi, bệnh về mắt.

Mặc dù việc khai thác gỗ để làm than cũng là điều nên tránh, nhưng so với việc thải hàng tấn khí độc hại ra môi trường, thì đây có lẽ là phương án bền vững hơn. Khi được hỏi về cách khai thác gỗ, chủ nhân của xưởng sản xuất than không khói (Sống hữu cơ sẽ giới thiệu ở phần 2) chia sẻ: “Chúng tôi không bao giờ chặt đến tận gốc cây, để cho cây còn gốc để tiếp tục sinh sôi, mà may mắn, cây bạch đàn là loại cây sinh trưởng khá nhanh”. 

Nhìn hàng cây bạch đàn bát ngàn nằm giữa vùng đất Phú Thọ, chúng tôi có cơ sở để tin những lời bộc bạch ấy.

(Còn tiếp)

Hồng Ngọc